Khớp & Dây chằng · 6 phút đọc

Đứt dây chằng chéo trước (ACL): Khi nào cần mổ, khi nào nên điều trị bảo tồn?

BS.CKI Nguyễn Duy Anh Chuyên khoa Ngoại — Chấn thương Chỉnh hình

Trong thực hành lâm sàng Chấn thương Chỉnh hình, câu hỏi phổ biến nhất mà tôi nhận được từ người bệnh sau chấn thương thể thao hoặc tai nạn giao thông là: Bác sĩ ơi tôi bị đứt dây chằng chéo trước thì có bắt buộc phải mổ không?

Câu trả lời chuẩn y khoa là: Không phải mọi trường hợp đứt ACL đều phải phẫu thuật ngay lập tức. Việc quyết định phẫu thuật hay điều trị bảo tồn phụ thuộc vào mức độ vững của khớp gối, tổn thương phối hợp và mục tiêu vận động của từng cá nhân.

1. Vai trò của dây chằng chéo trước (ACL)

Dây chằng chéo trước là một trong những dải mô liên kết quan trọng nhất trong khớp gối. Nó có hai nhiệm vụ chính:

• Ngăn không cho xương chày (cẳng chân) bị trượt ra phía trước so với xương đùi.
• Chống lại các lực vặn xoắn, giữ cho khớp gối vững chắc khi bạn đổi hướng di chuyển đột ngột hoặc xoay người.

Khi ACL bị đứt, khớp gối mất đi điểm neo cơ học, dẫn đến cảm giác lỏng gối, dễ bị sụp hẫng khi đi nhanh hoặc bước xuống cầu thang.

2. Khi nào BẮT BUỘC nên phẫu thuật tái tạo ACL?

Phẫu thuật nội soi tái tạo dây chằng chéo trước được chỉ định rõ ràng trong các tình huống sau:

1. Người trẻ tuổi, yêu thích thể thao: Những người muốn quay trở lại các môn thể thao có tính đối kháng, chuyển hướng nhanh như bóng đá, bóng rổ, cầu lông, tennis.
2. Gối mất vững rõ rệt trong sinh hoạt hàng ngày: Khớp gối lỏng lẻo, thường xuyên bị sụp gối khi đi bộ, leo cầu thang hay mang vác đồ.
3. Kèm theo rách sụn chêm hoặc tổn thương đa dây chằng: Rách sụn chêm dạng quai xô hoặc đứt kèm dây chằng bên (MCL/LCL) cần can thiệp sớm để khâu sụn và cố định khớp, tránh thoái hóa gối sớm.
4. Người làm công việc đòi hỏi thể lực nặng: Công nhân xây dựng, cảnh sát, cứu hỏa, huấn luyện viên thể hình...

3. Khi nào CÓ THỂ ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN (không mổ)?

Theo triết lý Ưu tiên phục hồi chức năng và can thiệp ít xâm lấn, điều trị bảo tồn có thể rất thành công ở nhóm người bệnh sau:

• Đứt bán phần (độ 1, độ 2): Khớp gối khi khám lâm sàng (nghiệm pháp Lachman, Pivot-shift) vẫn giữ được độ vững chắc tốt.
• Người lớn tuổi, nhu cầu vận động thấp: Sinh hoạt chủ yếu là đi bộ nhẹ nhàng, làm việc văn phòng, không chơi thể thao cường độ cao.
• Người bệnh đáp ứng tốt với phác đồ tập cơ: Nhóm cơ tứ đầu đùi (Quad) và cơ gân kheo (Hamstrings) được tập luyện khỏe mạnh hoàn toàn có thể gánh thay một phần chức năng giữ vững của dây chằng.

4. Phẫu thuật nội soi tái tạo ACL diễn ra như thế nào?

Hiện nay, với sự tiến bộ của kỹ thuật phẫu thuật nội soi ít xâm lấn:

• Bác sĩ chỉ tạo các vết rạch rất nhỏ (khoảng 0.5 - 1cm) xung quanh khớp gối.
• Sử dụng mảnh ghép tự thân (như gân cơ bán gân, gân thon hoặc gân bánh chè) để tái tạo lại dây chằng mới.
• Cố định mảnh ghép bằng nút treo hoặc vít tự tiêu sinh học chắc chắn.
• Thời gian phẫu thuật khoảng 45 - 60 phút, người bệnh có thể xuất viện sau 1 - 2 ngày và bắt đầu tập đi lại có nẹp hỗ trợ từ ngày đầu sau mổ.