Cột sống Cổ & Điểm Kích Hoạt · Chấn thương Chỉnh hình

Đau đầu, nặng trán & chóng mặt do cơ ức đòn chũm (SCM): Kỹ thuật tiêm Trigger Point, Dry Needling và PRP

BS.CKI Nguyễn Duy Anh Khoa Ngoại Chấn thương Chỉnh hình · BVĐK Bưu Điện TP.HCM · CCHN: 051210/HCM-CCHN

1. Cơ ức đòn chũm (SCM) và vì sao hay bị bỏ sót?

Trong thực hành lâm sàng Cơ Xương Khớp và Chấn thương Chỉnh hình, rất nhiều người bệnh tìm đến khám sau nhiều tháng điều trị không hiệu quả. Họ đã đi khám chuyên khoa Thần kinh để chụp MRI não (kết quả bình thường), khám Tai Mũi Họng chụp CT xoang (không viêm xoang) và được chẩn đoán chung chung là "Rối loạn tiền đình" hoặc "Thiểu năng tuần hoàn não".

Tuy nhiên, thủ phạm thực sự đứng sau toàn bộ chuỗi triệu chứng này lại là Cơ ức đòn chũm (Sternocleidomastoid - SCM). Đây là dải cơ lớn chạy chéo từ sau tai (mỏm chũm) xuống bám vào xương ức và xương đòn ở phía trước cổ. Khi cơ SCM xuất hiện các Điểm kích hoạt cơ mạc (Trigger Points - TrPs), nó sẽ phát xung đau quy chiếu lên khắp vùng đầu mặt thông qua các nhánh thần kinh cảm giác.

2. Mạng lưới đau quy chiếu: Bó ức vs Bó đòn

Cơ SCM có cấu tạo gồm 2 bó giải phẫu riêng biệt với các đường dẫn truyền đau quy chiếu (Referred Pain Patterns) hoàn toàn khác nhau:

A. Bó ức (Sternal Division) — Thủ phạm gây nhức mắt & nặng trán

• Vị trí điểm kích hoạt: Nằm dọc theo bờ trước thân cơ, từ chỗ bám xương ức chạy ngược lên mỏm chũm.
• Vùng quy chiếu đau: Cơn đau phóng chiếu trực tiếp lên vùng trán, quanh ổ mắt, đỉnh đầu, bờ dưới mắt và lan xuống góc hàm hoặc vùng đỉnh xương ức.
• Triệu chứng kèm theo: Cảm giác căng tức buốt sâu trong hốc mắt, chảy nước mắt phản xạ (mắt đỏ cay), sụp mí mắt cơ năng nhẹ, nhìn mờ thoáng qua. Rất nhiều bệnh nhân tưởng mình bị đau nửa đầu Migraine hoặc viêm xoang trán / xoang bướm nhưng thực chất là do bó ức co thắt.

B. Bó đòn (Clavicular Division) — Cội nguồn chóng mặt & mất thăng bằng

• Vị trí điểm kích hoạt: Thường tập trung ở 1/3 giữa và 1/3 trên của bó cơ bám từ mặt trên xương đòn.
• Vùng quy chiếu đau: Tập trung ưu thế ở vùng chẩm sau gáy, sau tai, vùng thái dương và lan tỏa ra trán cùng bên.
• Rối loạn bản thể & Thần kinh tự chủ: Bó đòn đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc định vị không gian và cảm nhận bản thể (proprioception) của đầu cổ. Khi các Trigger Point tại đây bị kích hoạt mạnh, tín hiệu thần kinh bị nhiễu loạn tác động lên hệ thống tiền đình, gây ra:
  • Chóng mặt tư thế: Người bệnh thấy chao đảo, bồng bềnh như đi trên mây khi xoay đầu hoặc đổi góc nhìn nhanh.
  • Ù tai, nặng tai một bên mà khám thính lực hoàn toàn bình thường.
  • Cảm giác buồn nôn, say xe giả tạo khi ngồi làm việc trước màn hình máy tính.

3. Hội chứng "tiền đình giả" và nhầm lẫn với viêm xoang

Điểm nguy hiểm của hội chứng đau cân cơ SCM là nó "bắt chước" hoàn hảo các bệnh lý nội khoa khác:

• Nhầm với Viêm xoang: Cảm giác nặng tức trán, đau nhức hốc mắt và chảy nước mũi/nước mắt phản xạ làm người bệnh đi uống kháng sinh, xịt mũi kéo dài không khỏi.
• Nhầm với Rối loạn tiền đình ốc tai (BPPV / Meniere): Chóng mặt do SCM thực chất là rối loạn tiền đình bản thể cổ (Cervicogenic Dizziness). Tai trong hoàn toàn khỏe mạnh nhưng do cơ cổ co cứng gửi tín hiệu sai lệch về vị trí đầu về thân não, khiến não bộ bị "xung đột dữ liệu" với mắt và tai, sinh ra chóng mặt.

4. Nguyên nhân khiến cơ SCM bị quá tải co thắt

Những thói quen sinh hoạt hàng ngày là tác nhân hàng đầu kích hoạt các nút thắt cơ SCM:

• Tư thế cúi đầu / Đưa đầu ra trước (Forward Head Posture / Text Neck): Cứ mỗi 2.5 cm đầu nhô ra trước, áp lực đè lên cơ SCM và cơ thang tăng thêm gần 5 kg.
• Kẹp điện thoại vào vai khi nghe: Động tác nghiêng đầu áp sát tai vào vai làm cơ SCM bị co ngắn cục bộ liên tục.
• Gối đầu quá cao hoặc nằm ngủ nghiêng lệch: Khiến cơ SCM bị căng kéo suốt 6-8 tiếng ban đêm.
• Thở ngực thay vì thở bụng: Khi căng thẳng hoặc làm việc quá sức, cơ SCM phải gánh thêm vai trò cơ hô hấp phụ, co rút hàng ngàn lần mỗi ngày.

5. Điều trị trúng đích: Tiêm Trigger Point, Dry Needling & PRP

Uống thuốc giảm đau hay thuốc chống chóng mặt chỉ là giải pháp "dập tắt còi báo động" tạm thời. Để giải quyết dứt điểm cơn đau đầu và chóng mặt SCM, y học hiện đại áp dụng phác đồ can thiệp trúng đích:

Thủ thuật được thực hiện cẩn trọng, tỉ mỉ dưới bàn tay bác sĩ chuyên khoa Chấn thương Chỉnh hình, định vị an toàn tránh các cấu trúc mạch máu lớn vùng cổ (động mạch cảnh, tĩnh mạch cảnh trong). Thời gian thực hiện chỉ 15 - 20 phút, người bệnh cảm nhận sự nhẹ nhõm, mắt sáng ra và cơn đau đầu giảm rõ rệt ngay sau thủ thuật.